Άψογη τεκμηρίωση, καμία άδεια χρήσης
Ένα τσεχικό νοσοκομείο αγόρασε 90 άδειες Office με άψογη τεκμηρίωση. Ο έλεγχος απευθείας με τις εταιρείες της αλυσίδας αδειοδότησης απέδειξε ότι οι συναλλαγές δεν πραγματοποιήθηκαν ποτέ. Πώς να επαληθεύετε την προέλευση του μεταχειρισμένου λογισμικού και τι να συμπεριλάβετε στη σύμβαση.
Ενενήντα άδειες Office, άψογη τεκμηρίωση, ένα λειτουργικό κλειδί ενεργοποίησης και ηλεκτρονικές υπογραφές σε όλα τα σωστά σημεία. Ένα δημόσιο νοσοκομείο της Τσεχίας έκανε ό,τι αναμενόταν από έναν προσεκτικό αγοραστή κατά τον έλεγχο της παράδοσης. Κι όμως, όταν επαληθεύσαμε την αλυσίδα αδειοδότησης απευθείας με τις εταιρείες που κατονομάζονταν σε αυτήν, αμφότερες επιβεβαίωσαν εγγράφως ότι οι περιγραφόμενες συναλλαγές δεν είχαν πραγματοποιηθεί ποτέ.
Το μεταχειρισμένο λογισμικό είναι νόμιμο στην Ευρωπαϊκή Ένωση και, για πολλούς οργανισμούς, αποτελεί μια οικονομικά συμφέρουσα επιλογή. Από τότε που το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέδωσε την απόφαση στην υπόθεση UsedSoft κατά Oracle (C-128/11), το δικαίωμα διανομής του δικαιούχου επί ενός αντιγράφου προγράμματος εξαντλείται με την πρώτη πώλησή του στην ΕΕ, και η άδεια χρήσης μπορεί να μεταπωληθεί νόμιμα. Συνεπώς, η δευτερογενής αγορά βασίζεται σε στέρεο νομικό έδαφος. Το πού βασίζεται, ωστόσο, η συγκεκριμένη άδεια που αγοράζετε, είναι ένα ερώτημα στο οποίο τα έγγραφα από μόνα τους δεν μπορούν να απαντήσουν.
Ένας διαγωνισμός που φαινόταν υποδειγματικός
Το καλοκαίρι του 2026, ένα δημόσιο νοσοκομείο της Τσεχίας προκήρυξε δημόσιο διαγωνισμό μικρής κλίμακας για άδειες λογισμικού γραφείου. Ο ανάδοχος προσέφερε μεταχειρισμένο λογισμικό, δηλαδή προηγουμένως χρησιμοποιημένες άδειες αόριστης διάρκειας: 90 άδειες Microsoft Office LTSC Standard 2024 έναντι 450.000 CZK πλέον ΦΠΑ.
Το νοσοκομείο έλαβε ένα ηλεκτρονικό πιστοποιητικό με ένα ενιαίο κλειδί MAK (Multiple Activation Key) για 90 ενεργοποιήσεις, έναν σύνδεσμο για τη λήψη των αρχείων εγκατάστασης και τεκμηρίωση που ιχνηλατούσε τις άδειες βήμα προς βήμα: Ευρωπαίος διανομέας CSP → πρώτος αγοραστής → προμηθευτής → νοσοκομείο.
Ο έλεγχος ήταν διεξοδικός. Η αλυσίδα ήταν συνεπής, οι ηλεκτρονικές υπογραφές στις υπεύθυνες δηλώσεις ήταν έγκυρες και το κλειδί ενεργοποιήθηκε επιτυχώς. Με βάση τα συνήθη κριτήρια, δεν υπήρχε κανένα περιθώριο αμφισβήτησης.
Μια ένδειξη ανησυχίας
Το όνομα του προμηθευτή μάς ήταν οικείο. Το 2023, μια άλλη αναθέτουσα αρχή τον είχε αποκλείσει από παρόμοιο διαγωνισμό για άδειες Office επειδή, σύμφωνα με δημόσια διαθέσιμη απόφαση, τα στοιχεία της προσφοράς του δεν ανταποκρίνονταν στην πραγματικότητα.
Μια λεπτομέρεια αποδείχθηκε καθοριστική. Η τεκμηρίωση των αδειών περιέγραφε μια αγορά αδειών από μια εταιρεία που δεν υπήρχε ακόμη κατά την ημερομηνία της δηλωθείσας συναλλαγής. Το τιμολόγιο έφερε ημερομηνία δύο εβδομάδες πριν από τη σύσταση της εταιρείας, και τα έγγραφα είχαν υπογραφεί ηλεκτρονικά από τον ίδιο τον διευθύνοντα σύμβουλο του προμηθευτή.
Όταν ο ίδιος προμηθευτής εμφανίστηκε σε άλλον διαγωνισμό, αποφασίσαμε να διερευνήσουμε την παράδοση.
Πώς κάναμε την επαλήθευση
Η επαλήθευση διήρκεσε 48 ώρες. Δεν απαίτησε ειδικά εργαλεία, παρά μόνο υπομονή και επικοινωνία με κάθε κρίκο της αλυσίδας.
Αίτημα πρόσβασης σε πληροφορίες. Βάσει του Νόμου αριθ. 106/1999 περί Ελεύθερης Πρόσβασης στην Πληροφόρηση, λάβαμε από το νοσοκομείο την περιγραφή της παράδοσης: προϊόν, ποσότητα, πρόγραμμα αδειοδότησης και τη δηλωθείσα αλυσίδα, συμπεριλαμβανομένου του αριθμού της σύμβασης αδειοδότησης.
Ερώτημα στον διανομέα. Ζητήσαμε από την ομάδα υποστήριξης του διανομέα στην αρχή της αλυσίδας να ελέγξει την παραγγελία, παρέχοντας τα στοιχεία ταυτοποίησης του πρώτου αγοραστή.
Ερώτημα στον πρώτο αγοραστή. Ζητήσαμε από την εταιρεία που αναφερόταν ως πρώτος αγοραστής να επιβεβαιώσει την πώληση προς τον προμηθευτή. Η εταιρεία πραγματοποίησε αναζήτηση στα αρχεία της βάσει της επωνυμίας του προμηθευτή, του αριθμού μητρώου, του ΑΦΜ και της διεύθυνσής του.
Σύγκριση με την τεκμηρίωση. Αντιπαραβάλαμε και τις δύο απαντήσεις με τα έγγραφα που είχε λάβει το νοσοκομείο από τον προμηθευτή.
Δύο απαντήσεις, ένα συμπέρασμα
Τόσο ο διανομέας όσο και ο πρώτος αγοραστής επιβεβαίωσαν εγγράφως ότι οι συναλλαγές που περιγράφονταν στην τεκμηρίωση δεν είχαν πραγματοποιηθεί ποτέ.
Διανομέας: καμία παραγγελία για 90 άδειες δεν υπάρχει στο σύστημά του ούτε στα αρχεία της Microsoft. Ο αριθμός σύμβασης αδειοδότησης που αναφέρεται στην τεκμηρίωση δεν υπάρχει στη βάση δεδομένων του.
Πρώτος αγοραστής: ο προμηθευτής δεν αγόρασε ποτέ αυτές τις άδειες από αυτόν, παρά μόνο δύο άδειες ενός διαφορετικού προϊόντος. Ο πρώτος αγοραστής δεν εξέδωσε καμία δήλωση και κινείται νομικά κατά της μη εξουσιοδοτημένης χρήσης της επωνυμίας του.
Κι όμως, αυτή ακριβώς η τεκμηρίωση πέρασε τον τυπικό έλεγχο του νοσοκομείου χωρίς την παραμικρή ένσταση. Αυτή είναι η ουσία της ιστορίας.
Γιατί ο τυπικός έλεγχος δεν επαρκεί
Στο μεταχειρισμένο λογισμικό, το δικαίωμα του τελικού χρήστη να χρησιμοποιεί το πρόγραμμα απορρέει από τον νόμο, όχι από σύμβαση με τον κατασκευαστή. Ο Τσεχικός Νόμος περί Πνευματικής Ιδιοκτησίας (Άρθρο 14(2)) και η νομολογία του ΔΕΕ θέτουν, ωστόσο, μία προϋπόθεση: πρέπει να πρόκειται για αντίγραφο που ο δικαιούχος έθεσε πράγματι σε κυκλοφορία εντός της ΕΕ. Κανένας από τους συνήθεις τυπικούς ελέγχους δεν επαληθεύει αυτή την προϋπόθεση:
Μια συνεπής αλυσίδα εγγράφων αποδεικνύει ότι τα έγγραφα παραπέμπουν το ένα στο άλλο. Δεν αποδεικνύει ότι οι συναλλαγές πραγματοποιήθηκαν.
Μια έγκυρη ηλεκτρονική υπογραφή αποδεικνύει ποιος υπέγραψε το έγγραφο. Δεν αποδεικνύει ότι το περιεχόμενό του είναι αληθές.
Ένα λειτουργικό κλειδί MAK αποδεικνύει ότι το κλειδί ενεργοποιείται προς το παρόν. Δεν αποδεικνύει ότι η άδεια αποκτήθηκε νόμιμα.
Μια υπογεγραμμένη δήλωση αποδεικνύει ότι κάποιος δήλωσε κάτι. Δεν αποδεικνύει ότι η δήλωση προέρχεται από το μέρος από το οποίο ισχυρίζεται ότι προέρχεται.
Υπάρχει μόνο ένας τρόπος για να επαληθευτεί η προέλευση μιας άδειας: ρωτώντας απευθείας κάθε κρίκο της αλυσίδας. Σήμερα, ο οποιοσδήποτε μπορεί να δημιουργήσει ένα άψογο, ηλεκτρονικά υπογεγραμμένο έγγραφο, όπως επισημαίνει ο Igor Weinlich στη συνέντευξη Ένα κλειδί ενεργοποίησης δεν αποτελεί άδεια χρήσης [link]. Η όψη ενός εγγράφου δεν αποδεικνύει σε καμία περίπτωση την αλήθεια του περιεχομένου του.
Τι διακινδυνεύει ο αγοραστής
Όποιος χρησιμοποιεί άδειες χωρίς νόμιμη προέλευση, χρησιμοποιεί λογισμικό χωρίς άδεια, ακόμη και αν το αγόρασε καλή τη πίστει. Η ευθύνη βαρύνει τον χρήστη, όχι τον πωλητή.
Έλεγχος κατασκευαστή (Vendor audit): χωρίς τεκμηριωμένη προέλευση, οι άδειες πρέπει να αγοραστούν εκ νέου, συνήθως στην πλήρη τιμή.
Αποκλεισμός κλειδιού: ο κατασκευαστής μπορεί να μπλοκάρει το κλειδί MAK. Το Office δεν θα ενεργοποιείται πλέον, προκαλώντας αλυσιδωτά προβλήματα σε όλα τα εξαρτώμενα συστήματα.
Αξιώσεις του δικαιούχου: σε περίπτωση μη εξουσιοδοτημένης χρήσης, ο δικαιούχος μπορεί να απαιτήσει την απόδοση του αδικαιολόγητου πλουτισμού, η οποία βάσει του Τσεχικού Νόμου περί Πνευματικής Ιδιοκτησίας ανέρχεται τουλάχιστον στο διπλάσιο της συνήθους αμοιβής αδείας.
Ασφάλεια: με αρχεία εγκατάστασης ασαφούς προέλευσης, δεν μπορεί να αποκλειστεί η κακόβουλη αλλοίωσή τους. Σε ένα περιβάλλον που διαχειρίζεται ευαίσθητα δεδομένα, όπως ένα νοσοκομείο, αυτό από μόνο του συνιστά σοβαρό κίνδυνο.
Αξία της επένδυσης: η παράδοση που πληρώθηκε ενδέχεται να μην έχει καμία απολύτως νομική αξία. Για τις αναθέτουσες αρχές, αυτό μπορεί επίσης να προκαλέσει κυρώσεις από τους εποπτικούς φορείς.
Το λογισμικό που αποκτάται με αυτόν τον τρόπο δεν μπορεί να νομιμοποιηθεί εκ των υστέρων.
Λίστα ελέγχου: πώς να επαληθεύετε το μεταχειρισμένο λογισμικό
Πλήρης αλυσίδα. Ζητήστε τεκμηρίωση αναδρομικά μέχρι τον επίσημο διανομέα, όχι μόνο το τελευταίο τιμολόγιο.
Επαλήθευση στην πηγή. Επικοινωνήστε απευθείας με κάθε κρίκο της αλυσίδας, όχι μέσω του προμηθευτή. Επαληθεύστε ότι οι άδειες υπάρχουν στην πραγματικότητα, όχι μόνο στα χαρτιά. Ένα τέλειο «πρωτότυπο» και μια ηλεκτρονική υπογραφή δεν αποτελούν απόδειξη.
Ημερομηνίες. Οι ημερομηνίες ίδρυσης της εταιρείας, οι ημερομηνίες τιμολογίων και οι ημερομηνίες μεταβίβασης πρέπει να συμφωνούν απόλυτα. Ελέγξτε τις στο Εμπορικό Μητρώο.
Πληρωμές. Ζητήστε αποδεικτικά πληρωμής μεταξύ κάθε κρίκου της αλυσίδας.
Εγκατάσταση. Κατεβάστε αρχεία εγκατάστασης αποκλειστικά από επίσημες πηγές της Microsoft.
Ιστορικό προμηθευτή. Ελέγξτε προηγούμενες συμβάσεις του προμηθευτή, συμπεριλαμβανομένων τυχόν αποκλεισμών από διαγωνισμούς.
Το κλειδί δεν είναι απόδειξη. Η επιτυχής ενεργοποίηση δεν πιστοποιεί σε καμία περίπτωση την προέλευση μιας άδειας.
Ανεξάρτητος έλεγχος. Οι άδειες των οποίων η προέλευση έχει ήδη επαληθευτεί από ανεξάρτητο ελεγκτή αποτελούν επίσης μια αξιόπιστη επιλογή. Η έκθεση του ελεγκτή επιβεβαιώνει ότι οι άδειες αποκτήθηκαν και μεταβιβάστηκαν νόμιμα, απαλλάσσοντάς σας από την ανάγκη να ελέγξετε την αλυσίδα μόνοι σας.
Η προέλευση των αδειών δεν πρέπει να αποτελεί μυστικό
Η πιο αποτελεσματική δικλείδα ασφαλείας μπορεί να ενσωματωθεί στην ίδια τη σύμβαση. Οι πληροφορίες που αποδεικνύουν την προέλευση των αδειών δεν επιτρέπεται να αποτελούν εμπορικό απόρρητο. Όποιος κατέχει πραγματικά τις άδειες δεν έχει κανέναν λόγο να αποκρύψει την προέλευσή τους, και κάθε μεταγενέστερος αγοραστής, ελεγκτής και εποπτικός φορέας πρέπει να είναι σε θέση να την επαληθεύσει.
Είτε αγοράζετε μέσω δημόσιου διαγωνισμού είτε μέσω κανονικής εταιρικής αγοράς, συνιστούμε να συμπεριλάβετε την ακόλουθη ρήτρα στη σύμβαση:
Οι πληροφορίες και τα έγγραφα που αποδεικνύουν την προέλευση και τη μεταβίβαση των αδειών (εφεξής «Τεκμηρίωση Προέλευσης Αδειών») δεν συνιστούν εμπορικό απόρρητο ή εμπιστευτικές πληροφορίες κανενός από τα συμβαλλόμενα μέρη. Η διάταξη αυτή ισχύει ανεξάρτητα από οποιεσδήποτε άλλες προβλέψεις της παρούσας σύμβασης ή οποιαδήποτε άλλη συμφωνία εμπιστευτικότητας μεταξύ των μερών. Η Τεκμηρίωση Προέλευσης Αδειών περιλαμβάνει ιδίως:
στοιχεία ταυτοποίησης του πρώτου και όλων των μεταγενέστερων αγοραστών,
αριθμούς συμβάσεων αδειοδότησης (π.χ. Enterprise Agreement, Open License, MPSA, CSP, OEM) και αριθμούς εξουσιοδότησης (authorization numbers),
τύπο, έκδοση (edition), έκδοση λογισμικού (version), αριθμό αδειών και ημερομηνία απόκτησης,
αποδεικτικά απόκτησης,
δηλώσεις απεγκατάστασης,
στοιχεία του ανεξάρτητου ελεγκτή (επωνυμία εταιρείας, αριθμός μητρώου, καταστατική έδρα) και την έκθεση ελέγχου ή το πιστοποιητικό του για τη συγκεκριμένη άδεια.
Ο Πωλητής συμφωνεί ότι ο Αγοραστής δύναται να κοινοποιήσει την Τεκμηρίωση Προέλευσης Αδειών σε μεταγενέστερους αγοραστές, στον δικαιοπάροχο και στους ελεγκτές που ορίζονται από αυτόν, καθώς και σε διανομείς, δικαστήρια και δημόσιες αρχές. Ο Αγοραστής δύναται να το πράξει με σκοπό την απόδειξη της ανάλωσης του δικαιώματος διανομής που επήλθε κατά την πρώτη πώληση των αδειών εντός της ΕΕ/του ΕΟΧ σύμφωνα με το Άρθρο 14(2) του Τσεχικού Νόμου περί Πνευματικής Ιδιοκτησίας.
Μια τέτοια ρήτρα δεν επιβαρύνει καθόλου τους προμηθευτές που διαθέτουν νόμιμα αποκτηθείσες άδειες. Αφαιρεί όμως τη δυνατότητα επίκλησης εμπιστευτικότητας από οποιονδήποτε δεν κατέχει πραγματικά τις άδειες. Εάν ο αρχικός κάτοχος δεν επιθυμεί να αποκαλύψει τις συμβάσεις και τις τιμές του σε κάθε μεταγενέστερο αγοραστή, υπάρχει μια κομψή λύση: η έκθεση ανεξάρτητου ελεγκτή. Εξηγούμε τι αποδεικνύει στην πραγματικότητα μια τέτοια έκθεση στο άρθρο Πώς να επαληθεύετε την προέλευση του μεταχειρισμένου λογισμικού και τι αποδεικνύει η έκθεση ενός ανεξάρτητου ελεγκτή [link].
Σας αφορά αυτό;
Εάν έχετε αγοράσει άδειες Microsoft τα τελευταία χρόνια, αξίζει να επαληθεύσετε την προέλευσή τους. Η διαδικασία εξαρτάται από τον τύπο της άδειας:
Μεταχειρισμένο λογισμικό: επαληθεύστε ολόκληρη την αλυσίδα αδειοδότησης απευθείας με τις κατονομαζόμενες εταιρείες, όχι μόνο βάσει των εγγράφων του προμηθευτή (δείτε τη λίστα ελέγχου παραπάνω).
Νέες άδειες (Volume Licensing, CSP): ελέγξτε μέσω ποιου καναλιού παραδόθηκαν. Οι άδειες που έχουν αγοραστεί ορθά είναι ορατές στον λογαριασμό Microsoft του οργανισμού σας, για παράδειγμα στο κέντρο διαχείρισης του Microsoft 365 ή στην πύλη Volume Licensing. Εάν έχετε μόνο ένα κλειδί και ένα τιμολόγιο αλλά δεν βλέπετε τις άδειες στον λογαριασμό σας, να είστε επιφυλακτικοί.
Άδειες OEM: μια άδεια OEM συνδέεται με μια συγκεκριμένη συσκευή και παρέχεται μαζί με αυτήν. Βεβαιωθείτε ότι οι ετικέτες Πιστοποιητικού Αυθεντικότητας (COA) δεν αποκτήθηκαν ξεχωριστά, για παράδειγμα από διαδικτυακές δημοπρασίες. Μια ετικέτα από μόνη της δεν αποτελεί άδεια χρήσης.
Πώς μπορεί να σας βοηθήσει η Forscope
Επαληθεύουμε την προέλευση των αδειών στην πράξη, με κάθε κρίκο της αλυσίδας, και σας παραδίδουμε τα αποτελέσματα εγγράφως. Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζετε πλήρη βεβαιότητα προτού προκύψει κάποιος έλεγχος. Προμηθεύουμε μεταχειρισμένο λογισμικό με τεκμηριωμένο ιστορικό ή επαληθευμένο από ανεξάρτητο ελεγκτή και βοηθάμε στη διαμόρφωση των όρων των συμβάσεων, ώστε ο τυπικός έλεγχος να μην είναι η μόνη σας δικλείδα ασφαλείας.
Θα ελέγξουμε τις άδειές σας
Θέλετε να είστε σίγουροι ότι οι άδειές σας θα αντέξουν σε έναν έλεγχο; Θα τις επαληθεύσουμε. Επικοινωνήστε μαζί μας.